CANGAS NA II REPÚBLICA (2ª parte)

Durante o período republicano, o concello cangués estivo rexido polo político, Francisco Eiroa, do Partido Republicano Radical, que tras uns inicios esquerdistas e autonomistas - gobernou co PSOE-, axiña se converteu nun partido conservador e antiautonomista -coincidindo co achegamento á CEDA-. Deste xeito explícase o desinterese mostrado polo consistorio verbo do Estatuto de Autonomía de 1936.

No abano ideolóxico da esquerda destacaron Izquierda Republicana, o PSOE e a CNT mentres que o PCE e o Partido Galeguista tiña escasa presenza, a diferenza do que acontecía en Bueu co alcalde galeguista Johán Carballeira.

O PSOE, formado por moitos canteiros, participou no primeiro goberno republicano. O seu posterior período na oposición propiciaría un cambio de estratexia: a partir de 1934 decide aproximarse ós partidos de esquerda (anarquistas, comunistas, nacionalistas periféricos...) a través da Frente Popular, que rexería o cabido cangués mediante unha xestora en 1936. Na xestora a CNT e PSOE terían dous concelleiros cada un deles.

Froito dunha escisión da ala esquerdista do Partido Radical nacería en 1935 IR, que ostentou a alcaldía na figura de Agustín Jorge Echeverri dende 1936 baixo a xestora da Frente Popular, á que contribuirían con catro concelleiros.

Este avance da esquerda non o podía tolerar a dereita (Unión Regional de Derechas; CEDA), que coa complicidade da extrema dereita (Renovación Española) e da Igrexa non parou de pórlle cambadelas á República: os vituperios do cura de Aldán dende o púlpito á República en 1932 ou as manifestacións de mulleres relixiosas -instigadas pola URD- ante as medidas laicistas da esquerda gobernante (retirada de crucifixos nas escolas, lei do divorcio, enterros e matrimonios civís...), entre outras.

Foi con este caldo de cultivo como se produciu a insurrección dos falanxistas. A consigna deles era moi clara: acabar con todo o que arrecendese a "roxo"(queimaron material das sociedades obreiras e mataron a moitos políticos progresistas). Para levar a cabo a súa masacre contaron co apoio dos conserveiros Cervera, Bolívar, Massó, Paganini e Montemerlo e con sectores de poboación desfavorecidos pola crise económica que vían a súa oportunidade de levar comida á boca.

Entre as torturas realizadas polos falanxistas chamáronme a atención as seguintes:
-O asasinato dun falanxista a mans doutros falanxistas en estado de embriaguez. (Ata nin para eles eran bos!).
-A Alejandro Fernández Rodal torturárono, cortáronlle os xenitais e depositáronllos na súa propia boca.
-A un músico socialista tivérono tocando un instrumento de vento ata que lle rebentaron os beizos...
-Ós políticos locais Agustín Jorge Echeverri (IR), Víctor Sánchez (PCE) e Lorenzo Corbacho (PSOE), fusiláronos tras un previo consello de guerra. Anos máis tarde, o irmán do líder cangués de IR chegaría a ser rector da Universidade de Santiago e condecoraría a Franco como doutor honoris causa (para ter irmáns coma ese, é mellor ser fillo único).

En suma, o alzamento fascista supuxo o encarceramento de moitos políticos cangueses, supuxo máis de 40 mortos (de entre eles, 35 procedían da parroquia de Darbo), principalmente canteiros e mariñeiros. Aproveito esta última liña, para agradecerlle ó autor Xerardo Dasairas que me permitise adentrarme na realidade canguesa durante a etapa referida. Moitas grazas.